Advertisement
ทองพันชั่งชื่อสมุนไพร ทองพันชั่ง
ชื่ออื่นๆ/ชื่อท้องถิ่น หญ้าไก่ (ไทย) ,แปะเฮาะเล่งจือ (จีน-จีนแต้จิ๋ว) , ต้นหญ้ามันไก่ , ทองคำพันดุลย์ , ทองตาชั่ง (ภาคกึ่งกลาง) , ผกาฮ้อมบก (จังหวัดสุรินทร์)
ชื่อวิทยาศาสตร์ Rhinacanthus nasutus (Linn.) Kurz.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Rhinacanthus communis Nees
ชื่อสามัญ White crane flower
สกุล Acanthaceae
บ้านเกิดเมืองนอน ทองคำพันชั่งเป็นไม้ล้มลุกครึ่งไม้พุ่ม มีถิ่นกำเนิดในประเทศแถบเอเชียใต้แล้วก็เอเชียตะวันออกเฉียงใต้รอบๆแถบเส้นศูนย์สูตร พบทั่วไปในประเทศเขตร้อนของภูมิภาคดังที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้น เช่น ประเทศ ประเทศอินเดีย เกาะมารดรกัสการ์ , มาเลเซีย อื่นๆอีกมากมาย แล้วมีการกระจายชนิดไปในประเทศเขตร้อนใกล้เคียง เช่น บังคลาเทศ , เมียนมาร์ ,ไทย , อินโดนีเซีย เป็นต้น ส่วนในประเทศไทย มีการประยุกต์ใช้เป็นยาสมุนไพรแล้วก็เอามาปลูกเป็นไม้ประดับ,พืชที่มีความมงคลมาตั้งแต่อดีตแล้ว
ลักษณะทั่วไป- ต้น ทองพันชั่งมีลักษณะเป็นไม้พุ่มเตี้ยขนาดเล็ก มีความสูงต้นโดยประมาณ 1 - 1.5 เมตร มักแตกหน่อและแผ่แขนงออกเป็นกอ ลำต้นและก็กิ่งมีขนประปรายทั่วๆไป กิ่งอ่อนมักเป็นสันสี่เหลี่ยมตามยาว ส่วนโคนของลำต้นแก่นไม้แกนแข็ง
- ใบ เป็นใบลำพังลักษณะรูปไข่ ปลายใบรวมทั้งโคนใบแหลม ขอบของใบเรียบ หรือเป็นคลื่นบางส่วน ออกตรงกันข้ามกันเป็นคู่ๆแล้วก็แต่ละคู่ออกสลับแนวทางกัน เนื้อใบบางและเกลี้ยง ใบยาว 4 – 6 เซนติเมตร กว้าง 2 – 3 เซนติเมตร ใบมีสีเขียวอ่อน
- ดอก เป็นดอกช่อขนาดเล็ก มีสีขาวออกเป็นช่อสั้นๆตรงซอกมุมใบ ดูดอกมีลักษณะเหมือน นกกระยางกำลังบิน (แม้กระนั้นชาวสุรินทร์เห็นว่าดอกทองพันชั่งเหมือนข้าวเม่า คือ มีกลีบดอกไม้สี่กลีบตกออกเหมือนข้าวเม่า ก็เลยเรียกต้นทองคำพันชั่งว่า “ผกาอ็อมบก” แปลว่า ต้นดอกข้าวเม่า) กลีบรองดอกมี 5 กลีบ แล้วก็มีขน กลีบดอกไม้สีขาวติดกันตรงโคนเป็นหลอด ยาวราวๆ 2 เซนติเมตร ปลายแยกเป็น 2 กลีบ กลีบขนยาวโดยประมาณ 0.8 ซม. กว้าง 0.1 ซม. ปลายแยกเป็น 2 แฉกแหลมสั้นๆกลีบล่างแผ่กว้าง 1.5 เซนติเมตร แยกเป็น 3 แฉก โคนกลีบมีจุดประสีม่วงแดง เกสรตัวผู้สีน้ำตาลอ่อน มีสองอันยื่นพ้นปากหลอดออกมาเล็กน้อย รังไข่มี 1 อัน รูปยาวรี มีหลอดท่อรังไข่เหมือนเส้นด้าย ยาวเสมอปากหลอดดอก ก้านเกสรสั้นติดอยู่ที่ปากท่อดอก
- ผล มีลักษณะเป็นฝัก กลมยาว แล้วก็มีขนภายใน มี 4 เม็ดเมื่อแห้งสามารถแตกได้
การขยายพันธุ์ ทองคำพันชั่งสามารถแพร่พันธุ์ได้ด้วย การเพาะเมล็ดรวมทั้งนำกิ่งมาปักชำ แต่ว่าในขณะนี้วิธีที่ได้รับความนิยมแล้วก็มีอัตราการปลูกที่ได้ผลลัพธ์ที่ดีหมายถึงกรรมวิธีการเป็นตัดกิ่งแก่ที่มีตาติดอยู่ 2-3 ตา แล้วปลิดใบทิ้งให้หมดจากนั้นตัดบริเวณกิ่งให้เฉียงทำมุม 45 องศา แล้วปักลงไปในดินที่เปียกแฉะน้ำโดยให้กิ่งเอียงบางส่วน
ทองพันชั่งน้ำหนักเป็นพืชที่เกลียดร่มเงามากมาย (อยากที่ที่มีแสงแดดลอดผ่านมารำไร) มักถูกใจที่ดินผสมทรายที่มีการระบายน้ำดี ไม่ขังแฉะ และต้องรอดูแลการให้น้ำให้ดินเปียกชื้น รวมถึงจะต้องรอกำจัดวัชพืชอยู่เป็นประจำ เนื่องจากว่าถ้าหากว่าขาดน้ำหรือถูกแสงแดดมากเกินความจำเป็นใบจะเป็นจุดเหลืองแล้วพอหลังจากนั้นก็ค่อยๆแห้งตาย ด้วยเหตุนั้นการปลูกจึงควรปลูกไว้ในหน้าฝน
องค์ประกอบทางเคมี ใบพบสารสำคัญเป็น rhinacanthin รวมทั้ง oxymethylanthraquinone รากมี Resin Rhinacanthin (1.9 เปอร์เซ็นต์) มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อโรคได้ มีเกลือโปตัสเซียส และก็มี Oxymethylanthraquinone นอกเหนือจากนี้ยังพบสาร Quinone, Rutin (quercetin - 3 - rutinoside)
คุณประโยชน์ ตำรายาไทยใช้ ใบ แล้วก็ราก รักษาขี้กลาก โรคเกลื้อน ผื่นคัน ใบ รสเบื่อเย็น ดับพิษไข้ แก้ไข้ตัวร้อน แก้พยาธิผิวหนัง รักษาอาการผมร่วง , ปวดฝี , แก้พิษ , แก้อักเสบ , บำรุงร่างกาย เป็นยาขับปัสสาวะ ยาระบาย ราก รสเบื่อเมา แก้กลากโรคเกลื้อน ผื่นคัน รวมทั้งโรคผิวหนังที่เป็นน้ำเหลืองบางประเภท รักษาโรคโรคมะเร็ง ดับพิษไข้ แก้พิษงู พยาธิวงแหวนตามผิวหนัง ทั้งยังต้น รักษาโรคผิวหนัง ขี้กลากเกลื้อน แก้น้ำเหลืองเสีย ผื่นคัน รักษามะเร็ง ขับพยาธิตามผิวหนังหรือรอยแผล รักษาอาการไส้เลื่อน เยี่ยวแตกต่างจากปกติ ต้น บำรุงร่างกาย รักษาอาการผมตกนอกจากนั้นยังใช้ผสมในตำรับยาร่วมกับสมุนไพรอื่นๆรักษาโรคต่อไปนี้คือ
- ราก - รักษาโรคมะเร็งเนื้องอก รักษามะเร็งปอด กระเพาะไส้ มะเร็งตามร่างกาย ทำให้ผมดกดำ แก้ไอเป็นเลือด อ้วกเป็นเลือด แก้ริดสีดวงทวาร ดับพิษไข้ รักษาโรคผิวหนัง แก้กษัย แก้ผมหงอก ผมหล่น รักษาโรคตับพิการ รักษาโรครูมาตำหนิซึม รักษาโรคไขข้อพิการ แก้ลมเข้าข้อทำให้ปวดบวมต่างๆขับเยี่ยว แก้แมงเคียนกินรากผม แก้เหา แก้รังแค
- ต้น - รักษาโรคผิวหนัง โรคกุฏฐัง แก้เม็ดผื่นคัน
- ต้น - รักษาโรคมะเร็งเนื้องอก รักษาโรคมะเร็งปอด มะเร็งกระเพาะ มะเร็งตามร่างกาย มะเร็งลำไส้ แก้แมงเคียนรับประทานรากผม แก้เหา แก้รังแค รักษาโรคผิวหนัง
- ใบ - แก้แมงเคียนกินรากผม แก้เหา แก้รังแค รักษาโรคผิวหนัง แก้ไข้ แก้ปวดหัวตัวร้อน แก้มะเร็งไช แก้หิดมะโคนย รักษาโรคโรคมะเร็ง รักษาวัณโรค แก้ใจโกลาหล แก้คลุ้มคลั่ง แก้สารพัดสารพันพิษ
นอกจากนี้ในตำราเรียนบางเล่ม ยังได้พูดถึงสรรพคุณทองคำพันชั่ง โดยไม่ได้ระบุว่าใช้ส่วนใดของพืช หรือส่วนใดในแบบเรียนยาร่วมกับสมุนไพรอื่นๆสำหรับเพื่อการเยียวยารักษาโรคต่างๆดังนี้คือ
- รักษาโรคความดันโลหิตสูง รักษาโรคโรคมะเร็ง แก้มุตกิตระมองขาว เป็นยาอายุวัฒนะ แก้ผมตก รักษาโรคนิ่ว
- แก้เคล็ดลับขัดยอกชายโครง มือเคล็ดลับ คอเคล็ด แก้มะเร็งในกระเพาะ แก้ฝีประคำร้อย แก้มะเร็งในคอ แก้มะเร็งในปาก แก้ไข้เหนือ แก้จุกเสียด เป็นยาหยอดตา แก้ไอเป็นเลือด แก้บอบช้ำใน แก้นิ่ว แก้โรคผิวหนัง แก้ลมสาร แก้มะเร็งในปอด แก้มะเร็งด้านในแล้วก็ข้างนอก
ทองคำพันชั่งรักษาโรคมะเร็ง ช่วยยับยั้งมะเร็ง ยกตัวอย่างเช่น โรคมะเร็งในกระเพาะ มะเร็งในคอ มะเร็งในปาก โรคมะเร็งในปอด เนื่องจากว่าต้นทองคำพันชั่งน้ำหนักมีสารสำคัญคือ “สารแนพโทควิโนนเอสเทอร์” (Naphthoquinone Ester) ซึ่งเป็นสารประกอบที่มีการออกฤทธิ์สำหรับในการตอนยั้งโรคมะเร็งเยื่อบุช่องปาก โรคมะเร็งเต้านม มะเร็งมดลูก มีกล่าวว่าในประเทศไต้หวันใช้ทองคำพันชั่งน้ำหนักเป็นยาประจำถิ่นสำหรับในการเยียวยารักษาโรคเบาหวาน โรคผิวหนัง ความดันโลหิตสูง และก็ตับอักเสบ
แบบอย่าง/ขนาดวิธีใช้- ทาแก้กลากเกลื้อนหรือโรคผิวหนังผื่นคันอื่นๆใช้ใบสดผสมน้ำมันถ่านหินหรือแอลกอฮอล์ 75 เปอร์เซ็นต์ หรืออาจใช้รากบดเป็นผงแช่แอลกอฮอลล์ 1 อาทิตย์ เอามาทาแก้โรคผิวหนัง กลากเกลื้อน และผื่นคันอื่นๆใช้ใบหรือรากสด ตำกับน้ำปูนใสผสมพริกไทย พอกแก้โรคผิวหนังเรื้อรัง ขี้กลาก และก็โรคผิวหนังอักเสบ หรือใช้ใบ (สดหรือแห้ง) หรือราก (สดหรือแห้ง) ตำให้ละเอียด แช่เหล้าพอท่วมตั้งไว้ 7 วัน นำน้ำยาที่ได้มาทาบริเวณที่เป็นบ่อยๆหรือทาวันละ 3-4 ครั้ง ตราบจนกระทั่งจะหาย เมื่อหายแล้วให้ทาต่ออีก 7 วัน เหตุที่ต้องแช่ไว้นาน 7 วัน เป็นเนื่องจากว่าน้ำยาที่ยังแช่ไม่ถึงกำหนดจะมีฤทธิ์กัดผิวหนัง ถ้าหากนำไปทาจะก่อให้ผิวหนังแสบและคันมากขึ้นเรื่อยๆ น้ำยาจากรากแห้งกัดผิวมากยิ่งกว่าใบแห้ง
- ส่วนน้ำยาจากใบสดไม่กัดผิว ใช้รับประทานเป็นยาด้านใน รักษาโรคโรคมะเร็ง รวมทั้งวัณโรคระยะเริ่มแรก
o ใช้ต้น สด ปริมาณ 30 กรัม ต้มกับน้ำ จำนวนท่วมใบยา ต้มดื่มต่างน้ำ
o ใช้ก้านแล้วก็ใบสด 30 กรัม (แห้ง 10-15 กรัม) ผสมน้ำตาลกรวดต้มน้ำกิน รักษาโรคปอดระยะเริ่มแรก
- ช่วยขับปัสสาวะ ให้ใช้ใบสด คั่วให้แห้งเอามาชงเป็นชาใช้ดื่มจะช่วยขับฉี่ได้
การศึกษาทางเภสัชวิทยา
ฤทธิ์ทำลายเชื้อราและยีสต์ ผลการศึกษาการฆ่าเชื้อรา Trichophyton rubrum ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคกลาก โดยวิธี paper disc เทียบกับยาต้านทานเชื้อรา griseofulvin รวมทั้ง nystatin โดยใช้สารสกัดจากใบและกิ่ง ด้วยน้ำ แอลกอฮอล์ และก็คลอโรฟอร์ม พบว่าสารสกัดด้วยน้ำมีฤทธิ์น้อยมาก ส่วนสารสกัดด้วยแอลกอฮอล์และก็คลอโรฟอร์มมีฤทธิ์ต้านทานเชื้อราได้ดิบได้ดีพอควร สารสกั
ทองพันชั่ง[/url]ด้วยเมทานอล ไดคลอโรมีเทนและเฮก เซน มีผลยั้งเชื้อรา Epidermophyton floccousm, Microsporum gypseum, Trichophyton mentagrophytes และ T. rubrum ที่นำมาซึ่งการก่อให้เกิดโรคผิวหนัง เมื่อทดลองบนจานเลี้ยงเชื้อ สาร rhinacanthin C, D แล้วก็ N ซึ่งแยกจากใบเมื่อเอามาทดลองฤทธิ์ต้านเชื้อรา บนจานเลี้ยงเชื้อ พบว่าสารดังที่กล่าวมาข้างต้นอีกทั้ง 3 จำพวก สามารถต้านทานเชื้อราที่นำมาซึ่งโรคทางผิวหนัง ยกตัวอย่างเช่น Trichophyton rubrum, T. mentagrophytes และก็ Microsporum gypseum ได้ โดยที่สาร rhinacanthin C มีฤทธิ์แรงที่สุด สารสกัด RN-A รวมทั้ง RN-B ซึ่งเป็นกลุ่ม sesquiterpenoid จากใบทองพันชั่ง มีลักษณะโครงสร้างคล้ายกับสาร pyrano-1,2-naphthoquinones สามารถฆ่าสปอร์ของเชื้อรา Pyricularia oryzae ซึ่งเป็นราที่เป็นต้นเหตุของโรคในข้าวเจ้าได้ สาร 3,4-dihydro-3,3-dimethyl-2H-naphtho(2,3-o)pyran-5,10-dione จากทองพันชั่งน้ำหนักมีฤทธิ์ต้านทานเชื้อรา สาร rhinacanthin C, D แล้วก็ N จากใบทองพันชั่งน้ำหนัก สามารถยั้งยีสต์ Candida albicans ซึ่งเป็นต้นเหตุของการติดเชื้อราในโพรงปากและช่องคลอด
ฤทธิ์ต้านทานเชื้อไวรัส สารสกัดใบทองพันชั่งน้ำหนักด้วยน้ำรวมทั้งเอทานอล เมื่อนำมาทดลองฤทธิ์ต่อต้านเชื้อไวรัสในเซลล์เพาะเลี้ยง พบว่าสามารถยับยั้งเชื้อไวรัส Herpes simplex type1 (HSV-1) ซึ่งเป็นสาเหตุของเริม สาร rhinacanthin C แล้วก็ D จากต้นทองคำพันชั่ง เมื่อนำมาทดสอบฤทธิ์ต่อต้านไวรัส ในเซลล์เพาะเลี้ยง พบว่าสามารถยั้งเชื้อ cytomegalovirus ซึ่งเป็นต้นเหตุสำคัญอย่างหนี่งของการตำหนิดเชื้อไวรัสในคนป่วยภูมิต้านทานขาดตกบกพร่อง สาร rhinacanthin E และ F จากส่วนเหนือดินของต้นทองพันชั่ง เมื่อนำมาทดสอบฤทธิ์ต้านทานเชื้อไวรัสในเซลล์เพาะเลี้ยง พบว่าสามารถยับยั้งเชื้อไวรัสที่นำไปสู่ไข้หวัดใหญ่ได้
การเรียนรู้ทางพิษวิทยาการทดลองความเป็นพิษ สารสกัดต้นทองคำพันชั่งน้ำหนักด้วยแอลกอฮอล์จำนวนร้อยละ 50 เมื่อป้อนหรือฉีดเข้าใต้ผิวหนังในขนาด 10 กรัม/กิโล ไม่พบอาการเป็นพิษในหนูเม้าส์ ซึ่งขนาดที่ใช้ทดลองนี้เป็น 3,333 เท่าของขนาดที่ใช้ในแบบเรียนยา
ข้อเสนอ/ข้อควรปฏิบัติตาม การเก็บมาใช้ ควรที่จะเก็บใบแล้วก็รากจากต้นที่แข็งแรงแข็งแรงได้รับปุ๋ย, แสงอาทิตย์ รวมทั้งน้ำพอเพียง กล่าวคือใบไม่มีจุดเหลือง มีสีเขียวสดวาว แล้วก็ควรเลือกเก็บจากต้นที่มีอายุเกิน 1 ปี หรือมีดอกแล้ว รวมทั้งสำหรับคนที่เป็นโรคหัวใจ โรคหืด โรคโลหิตจาง โรคมะเร็งในเลือด โรคความดันเลือดต่ำ ไม่ควรกินสมุนไพรทองพันชั่งน้ำหนัก
เอกสารอ้างอิง- นันทวัน บุณยะประภัศร, บรรณาธิการ. 2530. ก้าวไปกับสุมนไพร เล่ม 3 พิมพ์ครั้งที่ 1.กรุงเทพมหานคร:ธรรกมลการพิมพ์.
- ทองพันชั่ง.บทความเผยแพร่ความรู้สู่ประชาชน.สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดล.
- ทองพันชั่ง.ฐานข้อมูลสมุนไพร.คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
- Wu, T.S., Tien, J.J., Yeh, M.Y., and Lee, K.H. 1988. Isolation and cytotoxicity of rhinacanthin-A and - B, Two napthoquinones from Rhinacanthus nasutus. Phytochemistry 27 (12) : 3787-3788.
- มาโนช วามานนท์ และเพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ, บรรณาธิการ. 2530. ยาสมุนไพร สำหรับงานสาธารณสุขมูลฐาน พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร:โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก. http://www.disthai.com/[/b]
- ทองพันชั่ง.นิตยสารหมอชาวบ้าน.เล่มที่6.คอลัมน์สมุนไพรน่ารู้.ตุลาคม 2522
- ภโวทัย พาสนาดสภณ.สารออกฤทธิ์ในสมุนไพร (Active Ingradients in Herbs). คอลัมน์ บทความวิชาการ.วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้าจันทบุรี.ปีที่ 27 .ฉบับที่1.กันยายน 2558 – กุมภาพันธ์ .2559. หน้า 120-131
- ทองพันชั่ง.กลุ่มสมุนไพรแก้มะเร็ง.สรรพคุณสมุนไพร 200 ชนิด.โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพฯรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารี.
- โครงการสมุนไพรเพื่อการพึ่งตนเอง. 2531. ทองพันชั่ง : แก้กลาก เกลื้อน สังคัง. ข่าวสารสมุนไพร 32 : 32-35.
- Wongwanakul, R., Vardhanabhuti, N.,Siripong, P., &Jianmongkol, S. (2013). Effects of rhinacanthin-C on function andexpression ofdrugeffluxtransporters in Caco-2cells. Fitoterapia,89, 80-85.
Tags : ทองพันชั่ง
