Advertisement
[/b]
ลักษณะด้านกายภาพและก็เคมีที่ดี:จำนวนเถ้ารวมไม่เกิน 7% w/w จำนวนเถ้าที่ไม่ละลายในกรด ไม่เกิน 1.5% w/w จำนวนน้ำมันระเหยง่ายไม่น้อยกว่า 1% v/w (กฎระเบียบเภสัชตำรับญี่ปุ่น)
จำนวนน้ำไม่เกิน 13% v/w, จำนวนขี้เถ้ารวม ไม่เกิน 7% w/w, ปริมาณสาร atractydin ไม่น้อยกว่า 0.3% w/w (กฎเกณฑ์เภสัชตำรับจีน)
สรรพคุณ:เหง้าเป็นยาบำรุงธาตุ ขับลม เป็นยาบำรุง ใช้แก้โรคเข้าข้อ เป็นยาเจริญอาหาร ยาขับฉี่ แก้โรคในปากในคอเป็นแผลเน่าเปื่อย แก้ทิ่มแทงสองราวข้าง แก้จุกแน่น แก้โรคหอบหืด ยับยั้งอาการหอบ แก้หวัดคัดจมูก แก้ไข้ แก้ลมตะกัง แก้เหงื่อไหลมาก แก้ไข้รากสาดเรื้อรัง แก้ปวดบวม ขาเหนื่อย ปวดข้อ แก้ท้องเสีย หมอแผนจีนนิยมใช้
โกฐเขมามาก เข้าในยาจีนหลายขนาน ตำราเรียนยาจีนว่าใช้แก้อาการท้องเดินท้องเดิน แก้อาการบวมโดยเฉพาะอาการบวมที่ขา แก้ปวดข้อ เนื่องจากว่าโรคข้ออักเสบ แก้หวัด และก็แก้โรคตาบอดช่วงเวลาค่ำคืน
ยิ่งกว่านั้นบัญชียาจากสมุนไพร: ที่มีการใช้ตามองค์ความรู้เริ่มแรก ตามประกาศ คณะกรรมการแห่งชาติด้านยา ปรากฏการใช้ในยารักษาลักษณะโรคในระบบต่างๆของร่างกาย รวม 2 ตำรับ คือ
- ยารักษากลุ่มอาการทางระบบไหลเวียนโลหิต (แก้ลม) ปรากฏตำรับ”ยาหอมเทพจิตร” รวมทั้งตำรับ ”ยาหอมนวโกฐ” มีส่วนประกอบของอยู่ในพิกัดโกฐทั้งยัง 9 ร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆในตำรับ มีคุณประโยชน์สำหรับเพื่อการแก้ลมตาลาย แก้อาการหน้ามืด ตาลาย ใจสั่น คลื่นไส้ คลื่นไส้ แก้ลมจุกแน่นในท้อง
- ยารักษากลุ่มอาการทางระบบอาหาร ปรากฏตำรับ “ยาธาตุบรรจบ” มีส่วนประกอบของร่วมกับสมุนไพรจำพวกอื่นๆในตำรับ ใช้ทุเลาอาการท้องอืดเฟ้อ อาการอุจจาระธาตุพิการ ท้องร่วงชนิดที่ไม่เกิดขึ้นได้เนื่องมาจากการติดเชื้อ
โกฐเฉมาเป็นสมุนไพรที่มีการประยุกต์ใช้ในตำรับยาแผนโบราณของไทยหลายตำรับ พืชชนิดนี้มีเขตกระจัดกระจายชนิดในประเทศจีน ประเทศญี่ปุ่น ประเทศเกาหลี และรัสเซีย และได้มีการประยุกต์ใช้ในเครื่องยาไทย ที่เรียกว่า “พิกัดโกฐ” จัดอยู่ใน โกฐอีกทั้งห้า(ห้าโกฐ) โกฐทั้งยังเจ็ด(สัตตโกฐ) และก็โกฐอีกทั้งเก้า(เนาวโกฐ)คุณประโยชน์โดยรวม ของยาที่ใช้ในพิกัดโกฐ คือ แก้ไข้ แก้ไข้ร่วมกับมีเสลด แก้หืดไอ แก้หอบ แก้ลมในกองธาตุ บำรุงกำลัง ขับลม แก้สะอึก บำรุงเลือด บำรุงกระดูก
เครื่องยา“พิกัดโกฐ” มี “พิกัดโกฐทั้งยัง 5” ดังเช่นว่า โกฐหัวบัว โกฐสอโกฐเชียง โกฐจุฬาลำพา มีคุณประโยชน์แก้ไข้เพื่อเสลด โรคหืดไอ แก้โรคปอด โรคในปากคอ แก้ลมในกองธาตุ ชูกำลัง บำรุงโลหิต “พิกัดโกฐทั้ง 7” (มีโกฐกระดูก แล้วก็โกฐก้านพร้าว เพิ่มเข้ามา) คุณประโยชน์ แก้ไข้จับสั่น แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้โรคหืดไอ แก้โรคในปอด แก้ลมในกองธาตุ ชูกำลัง บำรุงเลือด แก้ไข้เรื้อรัง แก้หอบ แก้สะอึก “พิกัดโกฐทั้ง 9” (มีโกฐพุงปลา รวมทั้งโกฐชฎามังษี เพิ่มเข้ามา) สรรพคุณแก้ไข้จับ แก้ไข้เพื่อเสลด แก้หืดไอ แก้โรคปอด แก้โรคในปากคอ แก้ลมในกองธาตุ บำรุงกำลัง บำรุงเลือด แก้ไข้เรื้อรัง แก้หอบ แก้สะอึก บำรุงกระดูก แก้ไข้ในกองธาตุอตำหนิสาร แก้ไส้ขาดไส้ลุกลาม ขับรอบเดือนร้าย
ต้นแบบรวมทั้งขนาดวิธีใช้ยา: รับประทานครั้งละ 3-9 กรัม หรือใช้เป็นเครื่องยาตามตำรับยา
ส่วนประกอบทางเคมี:โกฐเขมามีส่วนประกอบเคมีเป็นน้ำมันระเหยง่ายร้อยละ 3.5-5.6 น้ำมันระเหยง่ายนี้มีสารสำคัญเป็น สารเบตา-ยูเดสมอล (beta-eudesmol) สารอะแทร็กคราวโลดิน (atractylodin), beta-selinene, alpha-phellandrene, สารไฮนีซอล (hinesol) สารเอลีมอล (elemol) รวมทั้งสารอะแทร็กทีลอน (atractylon) สารกรุ๊ป polyacetylene, coumarin
[/b]
ฤทธิ์กระตุ้นการเคลื่อนไหวของไส้การเรียนรู้ฤทธิ์ของสารสกัดเหง้า และก็น้ำมันหอมระเหยที่ได้จากเหง้า คือ β-eudesmol ต่อการเคลื่อนไหวของลำไส้เล็ก แล้วก็ช่วงเวลาที่ทำให้กระเพาะอาหารว่างในหนูเม้าส์เพศผู้ ที่ถูกกระตุ้นด้วย atropine, dopamine และ 5-hydroxytryptamine (5-HT)โดยให้สารสกัดในขนาด 500 หรือ 1000 มก./โล และ β-eudesmol ขนาด 50 หรือ 100 มิลลิกรัม/โล แล้วก็ยามาตรฐาน itopride hydrochloride ขนาด 10 หรือ 50 มิลลิกรัม/กก. ผลของการทดลองพบว่าสารสกัด
โกฐเฉม[/b][/i]มีฤทธิ์กระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้เล็ก และก็ทำให้ของกินเขยื้อนผ่านกระเพาะอาหารเร็วขึ้น ในหนูที่ถูกกระตุ้นด้วยdopamine ขนาด 1 มิลลิกรัม/กิโลกรัม รวมทั้งสารสกัดในขนาด 1000 มิลลิกรัม/โล แล้วก็ β-eudesmol ขนาด 100 มก./โล มีฤทธิ์กระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้เล็กในหนูที่ถูกกระตุ้นด้วยatropine แต่ว่าไม่มีผลต่อระยะเวลาที่ทำให้กระเพาะว่างยิ่งไปกว่านี้สารสกัดในขนาด 500 หรือ 1000 มิลลิกรัม/โล รวมทั้ง β-eudesmol ขนาด 25, 50 หรือ 100 มก./กก. มีฤทธิ์กระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้เล็ก รวมทั้งทำให้อาหารเขยื้อนผ่านกระเพาะเร็วขึ้น ในหนูที่ถูกกระตุ้นด้วย 5-HT ขนาด 4 มิลลิกรัม/กิโลหรือ 5-HT3 receptor agonist จากงานศึกษาทำการค้นคว้าและวิจัยนี้จึงสรุปว่าสารสกัดและก็น้ำมันหอมระเหยที่ได้จาก
โกฐเฉมา เป็น β-eudesmolทำให้ของกินเขยื้อนผ่านกระเพาะเร็วขึ้น รวมทั้งกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ผ่านกลไลการยับยั้ง dopamine D2 receptor แล้วก็ 5-HT3 receptor สามารถนำมาปรับปรุงยารักษาอาการท้องอืดเฟ้อ อาการอ้วก อึดอัดแน่นจากอาหารที่อยู่ในกระเพาะ รักษาโรคกระเพาะอาหาร ซึ่งเกิดขึ้นได้เพราะมีสาเหตุเนื่องมาจากเส้นประสาทของกระเพาะอาหารถูกทำลาย (gastroparesis) ส่งผลให้กล้ามเนื้อกระเพาะอ่อนแรง ทำให้ไม่สามารขับเคลื่อนอาหารให้ผ่านไปยังส่วนต้นของไส้ (duodenum) ได้ จึงมีอาหารเหลือหลงเหลือในกระเพาะ (Kimura and Sumiyoshi, 2012)
ฤทธิ์แก้ท้องอืดเฟ้อฤทธิ์เพิ่มระยะเวลาที่ทำให้กระเพาะอาหารว่าง ของน้ำมันหอมระเหยจากเหง้า
โกฐเฉมา ในหนูแรทเพศผู้ สายพันธุ์วิสตาร์ ที่อยู่ในสภาวะเครียด แล้วก็ผลของฮอร์โมนที่ควบคุมหลักการทำงานของกระเพาะรวมทั้งลำไส้ ซึ่งหลั่งจากต่อมไฮโปธาลามัส หรือ corticotropin-releasing factor (CRF) ทดสอบโดยป้อนน้ำมันหอมระเหยจากเหง้า ในขนาดต่างๆเป็น 30,60 รวมทั้ง 120 mg/kg ต่อวัน แก่หนูตรงเวลา 7 วัน พบว่าไม่เป็นผลเปลี่ยนตอนที่ทำให้กระเพาะว่างในหนูธรรมดา แต่ส่งผลทำให้เพิ่มระยะเวลาที่ทำให้กระเพาะอาหารว่างได้ในหนูที่มีภาวะเครียด น้ำมันหอมระเหยสามารถเพิ่มระดับฮอร์โมน motilin (MTL) และ gastrin (GAS) รวมทั้งลดระดับ somatostatin (SS) และก็ CRF อย่างเป็นจริงเป็นจัง โดยพบว่ากลไกสำคัญเกี่ยวโยงกับระดับฮอร์โมน เป็นยับยั้งการหลั่ง CRF ซึ่งผลกลุ่มนี้ทำให้เพิ่มระยะเวลาที่ทำให้กระเพาะอาหารว่างเร็วขึ้น จึงลดอาการป่วยหนักท้อง ท้องอืดเฟ้อจากความตึงเครียดในหนู (ภาวะเครียดทำให้หลักการทำงานของกระเพาะอาหารและไส้ต่ำลง) (Zhang, et al., 2008)
ฤทธิ์ยับยั้งการเกิดแผลในกระเพาะอาหารสารสกัดจากเหง้าของ
โกฐเฉมา เมื่อป้อนให้หนูแรทสายพันธุ์ sprague-dawley ซึ่งถูกเหนี่ยวนำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหารโดยใช้กรด acetic acid กระทำเก็บเลือด รวมทั้งเซลล์เนื้อเยื่อกระเพาะอาหารของหนู วัดระดับของ epidermal growth factor (EGF), trefoil factor 2 (TFF2), tumor necrosis factor-α(TNF-α), interleukin 6, 8 (IL-6,
และ prostaglandin E2 (PGE2) ที่เกิดขึ้น โดยใช้เทคนิค (ELISA) แล้วก็วัดการแสดงออกของ mRNA อาทิเช่น EGF, TFF2, TNF-α รวมทั้ง IL-8 ในกระเพาะ จะถูกพินิจพิจารณาโดยใช้เทคนิค real-time-PCR ผลการทดลองพบว่าการถูกทำลายจากกรดของเซลล์เยื่อกระเพาะน้อยลงแล้วก็ยังยั้งการผลิตสารที่เกี่ยงงอนข้องกับการอักเสบ เช่น TNF-α, IL-8, IL-6, และก็ PGE2 รวมทั้งมีฤทธิ์คุ้มครองป้องกันกระเพาะโดยเพิ่มการแสดงออกของ mRNA ของ EGF, TFF2เพิ่มการผลิต EGF, TFF2 (Yu, et al., 2015)
การเรียนรู้ทางพิษวิทยา:การทดลองพิษกระทันหันของสารสกัดเหง้าด้วยเอทานอล 50% โดยให้หนูกินในขนาด 10 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 โล (คิดเป็น 1,786 เท่า เปรียบเทียบกับขนาดรักษาในคน) และให้โดยการฉีดเข้าใต้ผิวหนังหนู ในขนาด 10 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ไม่เจออาการเป็นพิษ (กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์, 2546)
ข้อควรคำนึงสำหรับในการใช้:
ควรใช้ด้วยความรอบคอบในคนป่วยที่มีลักษณะอาการท้องเดิน ที่มีอุจจาระร่วงเป็นน้ำ
เอกสารอ้างอิง:- กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. 2546. ประเมินผลงานศึกษาทำการค้นคว้าและทำการวิจัยด้านพิษวิทยา ของสถาบันวิจัยสมุนไพร เล่ม 1.สำนักพิมพ์การศาสนา:จ.กรุงเทพฯ.
- Kimura Y, Sumiyoshi M. Effects of an Atractylodes lancea rhizome extract and a volatile component beta-eudesmol on gastrointestinal motility in mice. J Ethnopharmacology. 2012;141:530-536.
- Yu Y, Jia T-Z, Cai Q, Jiang N, Ma M-Y, Min D-Y, et al. Comparison of the anti-ulcer activity between the crude and bran-processed Atractylodes lancea in the rat model of gastric ulcer induced by acetic acid. J Ethnopharmacology. 2015;160:211-218.
- Zhang H, Han T, Sun L-N, Huang B-K, ChenY-F, Zheng H-C, et al. Regulative effects of essential oil from Atractylodes lancea on delayed gastric emptying in stress-induced rats. Phytomedicine. 2008;15:602–611.
คำค้นหาที่เกี่ยวข้อง : [url=https://www.disthai.com/17032162/%E0%B9%82%E0%B8%81%E0%B8%A8%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%A1%E0%B8%B2]
โกศเขมาTags : ประโยชน์โกศเขมา, สรรพคุณโกศเขมา
