Advertisement
[/b]
มดลี่มดลี่เป็นแมลงชนิดมดมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า crematogsterdoheniiMayrจัดอยู่อยู่วงศ์ Formicidae เวลาเดินจะชูท้องขึ้นตั้งฉากกับลำตัว บางครั้งบางคราวจึงเรียก มดก้นงอน ชีววิทยาของมดลี่มดลี่ที่เป็นมดงานมีลำตัวยาวราว ๓.๕-๕ มิลลิเมตร สีแดงปนน้ำตาลหรือสีสนิมเหล็ก ละเว้นหนวดรวมทั้งปลายท้อง ส่วนหัวโต ทึบ ไม่วาว สะท้อนแสง มีร่องเป็นลายเส้นทอดไปตามความยาวของหัว รวมทั้งเส้นจะห่างบานออกไปทางท้ายของหัว ฟันกรามมีลายเส้นตามทางยาว ริมฝีปากบนโค้ง ขอบขอบหน้าตัดตรง และมีขนละเอียดตามขอบตาเล็กกลม สีน้ำตาลแก่ อยู่รอบๆราวตรงกลางหัว หนวดยาวจากหัว หนาดยาวจากถึงอกข้อที่ ๒ โคนหนวดมีขนสีส้มคละเคล้าแดงอ่อนกระจายอยู่หัว อกสีทึบ ไม่เป็นมัน ค่อนข้างแคบและแบนทางด้านข้าง อกข้อแรกมีขอบยื่นไปทางด้านข้าง รวมทั้งขอบนี้จะไปเชื่อมกับด้านหน้าขอบอกปล้องกลาง มีลักษณะโค้งนูนอกกทางด้านหน้า มีรอยย่นรวมทั้งจุดเล็กๆเป็นลายกระจัดกระจายทั่ว อกปล้อง
มดลี่กึ่งกลางมีลัษณะเป็นสี่เหลี่ยมเมื่อมองดูทางด้านหลัง ยาวมากกว่ากว้าง และมีขอบเว้าเข้าน้อย มีรอยย่นรวมทั้งจุดเล็กๆเป็นลายกระจายอกข้อที่ ๓ กว้างมากยิ่งกว่ายาว มีร่องเป็นลายเส้นทอดไปตามทางยาว ช่วงท้ายของอกยื่นเป็นมุม แล้วก็มีหนามเล็กๆยื่นไปทางด้านท้องข้างละอัน หนามนี้โค้งลงเล็กน้อย ปลายของบ้องที่ ๓ ตัดตั้งฉากลงไปติดส่วนท้อง มีลักษณะเรียบและเป็นมัน ขายาวราวๆความยาวของลำตัว โหนกบนท้องข้อแรกกว้าง แล้วก็ปลายแบน ด้านข้างสอบลงและก็มีตุ่มเล็กๆกลมๆที่ปลาย โหนบนท้องปล้อยที่ ๒ สั้นมากมาย กึ่งกลางเป็นร่องท้องโตยาวราว ๑ ใน ๓ ของลำตัว มีลักษณะวาว สะท้อนแสง และมีรูปจุดเล็กๆละเอียดกระจายอยู่ทั่วชนิดนี้อาศัยสร้างรังดินผสมเศษอุปกรณ์จากพืชอยู่บนต้นไม้ บางโอกาสบางทีอาจเจอรังใหญ่ขนาดไล่เลี่ยกับลูกฟุตบอล รับประทานสัตว์เล็กๆเป็นอาหาร และก็ชอบเลี้ยงเพลี้ยเพื่อกินน้ำหวานจากเพลี้ย
มดลี่ประเภทย่อย crematogsterdoheniiregenhoferiMayr มีลัษณะต่างๆเช่นกันมาก ละเว้นท้องที่มีสีดำตลอด
[/b]
คุณประโยชน์ทางยาแพท์แผนไทยรู้จักใช้ “รัง
มดลี่” เป็นเครื่องยาด้วย ตัวอย่างเช่นในพระคัมภีร์ไกษพให้ยาแก้ษัยปลวกขนานหนึ่ง ดังนี้ ถ้าจะแก้ เอา ใบส้มซ่า ๑ ใบมะขาม ๑ ใบส้มป่อย ๑ ใบส้วเสี้ยว ๑ ใบส้มอุปนิสัย ๑ ใบส้มสลุง ๑ ใบมะตาดเครือ ๑ สิ่งกำมือ ใบมะกา ๓ กำมือ รั
มดลี่[/url] ๑ แท่นปลวก ๑ แท่น สมออีกทั้ง ๓ หัวหอม ๑ สิ่ง ละเท่าอายุคนไข้ เทียนดำหนัก ๑ บาท ขมิ้นอ้อย ๑ ไพล ๑ รากตองแตก ๑ หนักสิ่งละ ๓ ตำลึง รวมยา ๑๖ สิ่งนี้ ต้มตามแนวทางให้กิน แก้ไกษพปลวกกระทำให้จับสบัดร้อนสบัดหนาว ถ้าจะดีขึ้นกว่าเดิมแชกดีเกลือตามสมุฏฐาน ธาตุหนักเบาให้รับประทานลงจนสิ้นโทษร้าย แล้วจึงเอายาประจำธาตุให้กินถัดไป
